Akutagava Ryunoske (芥川 龍之介, 1892.1.3, Tokio — 1927.24.7) — yapon yozuvchisi. O‘z asarlari bilan yapon adabiyotini jahon miqyosiga chiqishini boshlab bergan. U ijodida g‘arb va yapon adabiyoti an’analarini o‘zaro uyg‘unlashtirib, yapon an’anaviy tasvir va ifoda usulini yangi yo‘nalishga burgan.
Inson ongining «jumboq»ligi, oldindan aytib bo‘lmaslik xususiyati ifodalangan hikoyalari — «Ryosman» (1915), «Burun» (1916) unga shuhrat keltiradi. «Kuz» (1920), «Sovuq» (1924) psixologik hikoyalarida esa ijtimoiy yovuzlik dunyosida ezgulikning fojiaviy qismati aks etgan. «Suv alvastilari mamlakatida» (1927) ijtimoiy-fantastik majoziy asardir.
Insonning yolg‘izligi, uning vaqt, tarix oldida ojizligi pand-nasihatdan iborat «Tentakning hayoti» (1927) nomli so‘nggi asarining mavzuidir. Yapon madaniyatida beqiyos o‘rin egallagani uchun «Akutagava» milliy mukofoti ta’sis etilgan.
1 Bu voqea bahor oqshomlarining birida yuz bergandi. Tan davlati poytaxti Loyan shahrining G‘arbiy darvozasida bir yigit osmonga xomush tikilgancha turardi. Uning ismi Du Szichun bo‘lib, bir badavlat kishining o‘g‘li edi. Ammo otasining bor boyligini havoga sovurgan yigitcha, shu darajada davomi…
I Temponing ikkinchi yili, sentyabr kunlaridan biri. Ertalab. Kondening Dobotyo ko‘chasidagi “Matsunoyu” hammomi har qachongidek gavjum. “Jamoat hammomi…” Bu yerda hamma narsa ayqash-uyqash: xudolar sha’niga olqish-madhiyalaru butlarga sig‘inish, muhabbat hangomalariyu notayin xirgoyilar…” Sikite Sambaning kulgili asarlaridan birida tasvirlagan manzara hozir davomi…
I Xorikavadek yana bir zoti oliylari ilgari o‘tmagandir, albatta, bundan keyin ham o‘tmasa kerak. Go‘yo uning tavalludi oldidan mo‘tabar volidalari qarshisida avliyo Dayitoku namoyon bo‘lganmish, degan mish-mishlar yuradi. Nima bo‘lganda ham u tug‘ilishdan boshlaboq oddiy odamlarga o‘xshamas edi. Necha martalab davomi…
Yozning boshlari edi. Bulutli kunlarning birida erta bilan Xorikava Yasukichi o‘ychan holatda tosh zinalar bo‘ylab platformaga ko‘tarilardi. Yoayritabiiy hech narsa ro‘y bergani yo‘q. U kissasida bor-yo‘g‘i oltmish sen pul qolganidan xafa edi, xolos. O‘sha vaqtlarda Xorikava Yasukichi pulsizlikdan doim qiynalib davomi…
Asakusadagi Nagasumi-chyo ko‘chasida Shingyoji ibodatxonasi bor. Yo‘q-yo‘q, bu katta ibodatxona emas. Shunday bo‘lsa-da, u yerda muqaddas Nichironing yog‘ochdan yasalgan haykali mavjud, demak, bu ibodatxona o‘z tarixiga ega. Meyji davrining yigirma ikkinchi yili kuzida shu ibodatxonaning darvozasi oldiga bir bolani tashlab davomi…
1-tarjima LOYXO‘RAK Bu voqea 1880 yil may oyida, kechga tomon sodir bo‘ldi. Ikki yil o‘tgach, Yasnaya Polyanaga qayta tashrif buyurgan va shu yerda mehmon bo‘lib turgan Ivan Turgenev hamda qo‘rg‘onning xo‘jayini graf Tolstoy Voronka daryosi ortidagi o‘rmonga loyxo‘rak ovlash uchun davomi…
Yasukiti bu do‘kon xo‘jayinini anchadan beri bilardi. Ya’ni, taxminan uni dengiz harbiy birikmasiga o‘tkazishgan kundan beri. U nogahon bir quti gugurt olishga kirgandi. Do‘konda kichikkina peshtaxta bor edi; oynak orqasida, admiral bayrog‘i qadalgan “Mikasa” modelidagi kreyser atrofida kyurasao shishalari, kakao davomi…
Bu voqea Genkey hukmronligi davrining oxiri, ehtimol, Ninna hukmronligi davrining boshlarida ro‘y bergandir. Umuman olganda, aniq vaqt hikoyamizda ahamiyat kasb etmaydi. O‘quvchi uchun uzoq o‘tmishda, Xean mulkchilik davrida nimalar ro‘y bergani va Mototsune Fudzivara muzofotida samuraylar orasida allaqanday bir goi* davomi…
1-tarjima RASYoMO‘N DARBOZASI Bu rutubatli oqshom chog‘i ro‘y berdi. Qaysidir bir qarol Rasyomo‘n darbozasi panasida yomg‘ir tinishini kutmoqda edi. Darboza panasida qaroldan bo‘lak hech zog‘ yo‘q. Faqat bo‘yog‘i ko‘cha boshlagan yo‘g‘on ustundan chirildoq xonishi taralmoqda. Holbuki, Rasyomo‘n darbozasi ancha-muncha gavjum davomi…
1-tarjima O‘RGIMChAK UYaSINING TOLASI 1 Kunlarning birida Budda jannat hovuzining bo‘yida tanho kezib yurardi. Hovuz yuzasi marvariddek oq nilufarlar bilan qoplangan, ularning gulkosalaridan chor atrofga zarif va muattar bo‘y taralar edi. Jannatda tong pallasi edi. Xayollar og‘ushiga cho‘mgan Budda to‘xtadi-yu, davomi…