Алиқул Усмонов (1915-1950)

Алиқул Усмонов (Алыкул Осмонов) 1915 йили Чуйнинг Қапталариқ қишлоғида таваллуд топган. Ота-онасидан эрта жудо бўлиб, болалар уйидатарбияланган.
Педтехникумда ўқиб юрганида шеър ёзишни бошлаган. Кейин газета-журналларда, Ёзувчилар уюшмасида ишлаган.
Илк китоби 1936 йили «Тонг ўйлари» номи билан босилиб чиққан. Ўнга яқин китоби нашр этилган.
Оғир касаллик туфайли Иссиқкўл бўйидаги Қўйсари курортида даволанган шоир 1950 йили шу ерда вафот этган.

ОТА ЮРТ

Иссиқ кийин, йўлинг олис, совуқ куч,
Қиш қаҳрли, бўрон увлар, йўқдир ўт.
Совуқларинг фақат менга келсин дуч,
Йўлга қарай, тўхтаб тургин, Ота Юрт!

Фалокат тик келиб тунлар кўзингга,
От тизгинин юлмасин бир ғўр, бебурд…
Бор азобинг мен олайин ўзимга,
Из қарайин, тўхтаб тургин, Ота Юрт!

Елвизакли баҳор боқмиш юзингга,
Кўп турмайди ушбу ҳаво, сур булут.
Борки дардинг мен олайин ўзимга,
Сен оғрима, мен оғрийин, Ота Юрт!

ШОИР

Шоир йўли ёруғ, нурли из каби,
Адроқли — эл суйган ўғил-қиз каби.
Шоир ёзиб, биз ўқиган тўрт сатр
Яшаши шарт ўз кучини кўрсатиб:
Баҳор ва Ёз, Қиш билан Куз
Деган тўртта сўз каби.

ҚЎМИЗ

Узун ёғоч: уч қили, уч қулоғи бор,
Чалинади қайси қўлнинг қилови бор.
Кўрганга — оддийгина, соддагина,
Билганга — ичида куй булоғи бор.

Асрлардан бир-бир ўтиб яёв, отда,
Ҳаловатли шу кунларни қўмсаб ёдда,
Бу қўмиз не-не иссиқ-совуқ кўрди —
Эли ҳам қўмизидай оддий-содда.

* * *

Кўп интилдим, лекин қолди аламим,
Оз учирдим ашъор лочин қушларин.
Ёш чоғимда сирдош бўлган қаламим
Битолмади дилимнинг ҳур тушларин.

Кексаярман, қайтмас йўлга кетарман,
Дўстлар ила хайр-хўш ҳам этарман.
Бироқ сезгум: бизни авлод, она ер —
Сийлашади, ётадирман беармон!..

МЕН КЎЛГА КЕЛГАНДА

Мен келганда бўй етмаган боладай,
Бироқ ўзин бола дея тан олмай:
Ётган экан Иссиқкўлим чайқалиб,
Тўлқинланган тўлқинидан ёнолмай…

Мен келганда тезоб шоир боладай,
Бироқ ўзин оқинман деб тан олмай:
Ётган экан Иссиқкўлим ҳайқириб—
Тошаётган тошқинидан ёнолмай…

Тинди бўрон. Булут нари сурилди.
Соҳилларда одам кўзга уринди…
Ана шунда мамираган Иссиқкўл
Ўз элидай кучли, сулув кўринди.

ОҚАР СУВ

Ҳой оқар сув, оққан сув,
Шилдир мунчоқ таққан сув.
Сирдарёга сиғмасдан
Бир косага сиққан сув.

Ҳой оқар сув, оққан сув,
Ҳар бандага ёққан сув.
Қарилар ҳам, ёшлар ҳам
Кибрланиб боққан сув.

Ҳой оқар сув, қочган сув,
Умр кўркин очган сув.
Билиб туриб одамзот
Тийинларга сотган сув.

Ҳой оқар сув, шошган сув,
Ўзига йўл очган сув…
Жониворнинг ҳаммаси
Кечиб, депсаб ичган сув.

Ҳой оқар сув, оққан сув,
Бут оламни боққан сув.
Аммо гоҳо қадри йўқ,
Ёмон сўзлар уққан сув.

Ҳой оқар сув, ерга ёр,
Йўлларинг эмасми тор?..
Қандай қилсанг, не қилсанг,
Топадирсан эътибор?..

Оқмай қўйсанг бўлиб мот,
Қотар эди одамзот.
Бир томчингга бир ўғлин
Сотар эди одамзот!..

* * *

Билмам қандай, не хаёлда қаторим?
Мен тақдирнинг заҳарини тотибман.
Замонамнинг керагига ярамай,
Эрта қуриб, музлаб бораётибман…

Билмам қандай, не хаёлда қаторим?
Мен ёзуғнинг ботқоғига ботибман…
Оғир кунни енга олмай, курашмай,
Қийилган тол каби синиб ётибман…

Яшаяпман шод-у хафа кунларда,
Қора тилак, ёмон ўйдан нариман.
Билинмасдан ўтадирман — фарқи йўқ,
Бир кечанинг ёғиб кетган қоридан…

Тоза юрдим, берилмай ёмон ишга,
Ҳаромликка бўлдим ҳалол доридай.
Дўст-у элга аниқ эди мақсадим:
Бир кечанинг ёққан оппоқ қоридай…

КУНГА

Сен одамга яшаш завқин таратдинг,
Қизиқтириб,танг қолдириб қаратдинг.
Туғар чоғи ўлиб, қайта тирилган
Она бўлиб бу дунёни яратдинг.

Сафар тортиб, ошиб неча адир-қир,
Талай йиллар келмай қўйиб негадир
Ота қурғур оғриб қолар, нетгум деб
Қўрққан каби. Қўрққанинг шу дунёдир.

Бироқ дунё ўй-фикрингга қарамай,
Бут дардингни бир уқишга ярамай,
Шўхлик қилиб, чанг соляпти эркича
Ота-онага тошмеҳр бир боладай…

БЕМОР ШОИР

Бемор оқин,
Ўйга яқин,
Оғриб, ҳолсиз ўлтирар.
Билмай оқин
Фарқу нархин
Ўлим у ёққа йўл бурар…

Бемор оқин,
Сўзи олтин,
Ҳолсиз, ёлғиз ўлтирар.
Нетсин оқин,
Оқ қоғозин
Сатрларга тўлдирар…

Бемор оқин,
Умри ортин
Қалами билан сақлар…
Таниш дўстлар,
Қора кўзлар
Эслашсин деб бир чоғлар.

Бемор оқин,
Соғлик нархин
Турар билиб, ўксиниб…
Кимдир келар,
Кимдир кетар,
Тўлдириб ер кўксини…

Бемор оқин,
Ўйлаб боққин,
Биздан элга не етар?..
Биз ўтамиз,
Бўлса тамиз,
Шеър қолади тўрт қатор…
Замон холис,
Мардлик, номус
Керак бўлур, бер қани!..
Жон чиққанча
Қадрлайлик
Умр, ота-онани!..

* * *

Пишқирган тулпордай шўх, арқираб,
Йигирма беш кириб келди ярқираб…
Қараса, вақт ўтибди, қолаверди
Яшалган бут ёшлар тани зирқираб…

Кетди, кетди болаликлар ошиқдай,
Ёшлик — ортга қайтмас олов ўқдай.
Кундалик ўйин каби қолди эсда
Оз куйланиб, унутилган қўшиқдай…

Хайр, йиллар, сиз туфайли тошарман,
Қайқиб учган лочин каби пишарман.
Орти — ўкинч, олди қизиқ қўйнингда
Оз яшадим, яна озроқ яшарман…

ОЙНАГА ҚАРАР ЯНГАМ

Тош онаси кўрсатган юзга қарар,
Қундуз сочин эринмай қайта тарар.
Керилиб, кулимсираб, қош учириб,
Аксидан завқ олишга обдон ярар…
Кўнгли тўқ, кемтик эмас биронта жой,
Ичида мендан гўзал ким, деган ўй…
Липиллаб нари кетар, келар қайтиб—
Тик пошна, шоҳи кўйлак, ўрта бўй…
Билгандан пардознинг сир-ишларин,
Бошлади упа, бўёқ суришларин…
Янгам бўёқ айбини тез топа олди,
Кўрмади бироқ юзин тиришларин…
Аён: одам ўзин алдар эрта-ю кеч,
Тан олишга тополмайди ўзида куч.
Ер тўзар, тулпор қарир, учган толгай,
Аммо бирон аёл кўнгли қаримас ҳеч.
Сулувлар хафа бўлур айтсак, бизда,
Қабул қилиш, қилмаслик эрки сизда.
Аслида биз ҳам шундай хаёлдамиз:
Эркак қурғур ҳар қачон ўн саккизда!

БИР СУЛУВГА

Хайр, эркам, хўшлашди деб торинма,
Мени кутма, мени эслаб, соғинма.
Ёш кездаги олов севги йўқ экан
Ўттиз ёшнинг, қара, нари ёғинда.

Хўш, севгилим, хўшлашувга торинма,
Яхши эдинг мен севмаган чоғингда.
Пок севгидан кўнгил қолиш кўп учрар
Ўттиз ёшнинг, қара, нари ёғинда…

Сен каптар бўз шунқорга дам берган,
Чиқарилган учгандан сўнг керакдан.
Севги деган — лаблардан ўпиш эмас,
Севги деган — ўт сочишув юракдан.

Сен бир боғса — мевалари келишган,
Мен йўловчи — унга оғиз тегизган…
Севги деган — ўпиш эмас юзлардан,
Севги деган — сузиб ўтиш денгиздан.

Сен бир узум-пишиб турган олтин тус
Айрилиқ ҳам ёқмас армон бағрини…
Севги деган-куйлаш эмас бол хўплаб
Севги деган-сипқориш ишқ заҳрини!..

Ширинсизу аччиқсизлар, сулувлар,
Алдайсизлар дилга солиб ғулувлар…
Қанча бўлса сенинг шоҳи кўйлагинг,
Юрагингда шунча севги улуғвор…

Менинг ишқим бита-юрак қалқоним,
Ўша ҳам йўқ, агар бўлса топ, қани!..
Менга ишонма, эсга солиб ҳаммасин,
Кулиб юргум сенга ўхшаб, алданиб…

Усмон Темур таржималари