Svetlana Aleksiyevich 1948 yil 31 mayda Ukrainaning g‘arbidagi Stanislav, hozirgi Ivano-Frankovsk shahrida tug‘ilgan. Onasi – ukrain, otasi – belorus. Ularning oilasi keyinchalik Belorussiyaga ko‘chib o‘tadi. O‘rta maktabni tugatgandan keyin maktabda tarbiya­chi, tarix va nemis tili o‘qituvchisi bo‘lib ishlagan, shuningdek, tuman gazetasida muxbir bo‘lib xizmat qilgan. 1972 yili Belorussiya davlat universitetining jurnalistika fakultetini tugatgan. Shundan keyin qator gazeta va jurnallarda turli lavozimlarda ishlagan. 2000 yildan Italiya, Frantsiya, Germaniyada yashagan. 2013 yildan buyon yana Belorussiyada istiqomat qilmoqda.
Svetlana Aleksiyevich badiiy-hujjatli asarlar yaratadi. Ales Adamovich va Vasil Bikovni o‘zining ustozlari deb hisoblaydi.
Dastlabki “Urush ayollar ishi emas” asarini u 1983 yilda yozib tugatgan. Bu Ikkinchi jahon urushida qatnashgan ayollar xotirasi asosida yozilgan hujjatli qissa bo‘lib, bir qismi 1984 yilning boshlarida “Oktyabr” jurnalida e’lon qilingan, yana bir necha boblari o‘sha yili “Nyoman” jurnalida chop etilgan. Qissadagi bir necha esdaliklar tsenzorlar (patsifizm, naturalizm va sovet ayollarining qahramonona timsoliga dog‘ tushirish ayblovlari bilan) yoki muallif tomonidan olib tashlangan; lekin qator boblar keyingi nashrlarda to‘ldirilgan. Bu asar 1985 yili bir yo‘la bir necha nashriyotlarda alohida kitob tarzida nashr qilingan, 1980 yillarning oxirlariga kelib uning umumiy adadi 2 milliondan oshgan. Dastlabki asari bilan tilga tushgan adiba 80-yillarning o‘zidayoq o‘nga yaqin mukofotlar, jumladan, sobiq ittifoq Yozuvchilar uyushmasining Nikolay Ostrovskiy nomidagi mukofotiga sazovor bo‘lgan.
Yozuvchining ikkinchi “So‘nggi shohidlar: bolalarga xos bo‘lmagan hikoyalar” asari 1985 yilda chop etilgan, u asosan Ikkinchi jahon urushi dahshatlarini bolaligida boshdan kechirgan odamlarning xotiralaridan tashkil topgan. “Temir tobutdagi yigitchalar” (ruscha nomi – “Sinkovыe malchiki”) 1989 yilda nashr qilingan bo‘lib, Afg‘onistondagi urushda o‘z farzandlaridan judo bo‘lgan onalarning iztiroblarini aks ettiradi. S.Aleksiyevichning navbatdagi asari 1993 yilda dunyo yuzini ko‘rdi. “Ajal yo‘ldan ozdirganlar” hujjatli qissasi sobiq Ittifoqda ro‘y bergan keskin ijtimoiy o‘zgarishlar oqibatida kelib chiqqan keng ko‘lamdagi xudkushlik, ya’ni odamlarning o‘z joniga qasd qilishi muammosiga bag‘ishlangan.
Insoniyat boshdan kechirayotgan iztiroblarni yuragiga yaqin oladigan S.Aleksiyevich 1986 yilda ro‘y bergan Chernobil halokati oqibatlari bilan ham jiddiy shug‘ullanadi va bu halokat guvohlari bilan bo‘lgan qator suhbatlarni to‘plab, “Chernobil tavallosi” qissasini e’lon qiladi.
Yozuvchining “Sekond hend vaqti” (“Vremya sekond xend”) deb nomlangan navbatdagi kitobi 2013 yilda nashr qilindi. Unda mamlakat tarixining fuqarolar ongiga ta’siri, xususan “sovet kishisi” fenomeni shakllanishi muammolari tahlil qilinadi.
S.Aleksiyevich asarlari ingliz, frantsuz, nemis, shved, polyak, xitoy, norveg va boshqa tillarga tarjima qilingan. Faqat “Chernobil tavallosi” asarining o‘zi jami 4 milliondan ortiq nusxada chop etilgan.
Adibaning ijodi yigirmadan ortiq turli nufuzli xalqaro mukofotlar bilan taqdirlangan. U 2013 yili adabiyot bo‘yicha Nobel mukofoti olishga asosiy da’vogarlardan biri edi. Biroq mukofot kanadalik yozuvchi Elis Manroga nasib etdi. Nihoyat 2015 yilda “turfa rang ijodi – davrimizda insoniyat azob-uqubatlari va matonatiga qo‘yilgan haykal”, degan ta’rif bilan adabiyot bo‘yicha Nobel mukofoti S. Aleksiyevichga berildi. S.Aleksiyevich mustaqil Belorussiya tarixida Nobel mukofotini qo‘lga kiritgan dastlabki yozuvchi bo‘ldi.
Yozuvchining ijodiga tanqidchilar turlicha baho beradilar. Ko‘pchilik uni “badiiy-hujjatli nasrning tengsiz ustasi”, deb ta’riflaydi, ammo Aleksiyevich asarlariga “bozorbop, yuzaki jurnalistik tadqiqotlar”, deb baho beruvchilar ham yo‘q emas. Taniqli frantsuz olimi Jan Rossio 2000 yilda yozgan taqrizida “Chernobil tavallosi” asari haqida shunday degan: “Muallif voqealarga baho bermaydi va hech kimni ayblamaydi, biroq Chernobil halokatining ijtimoiy oqibatlari haqida barchani bir tanu bir jon bo‘lib mulohaza yuritishga undaydi. Ayni shu bois Aleksiyevichning asarlarini turli tillarga tarjima qilish maqsadga muvofiq”.
“Urush ayollar ishi emas” asari S.Aleksiyevich ijodida alohida o‘rin tutadi. Bu hujjatli qissa asosida qator kinofilmlar suratga olingan, sahna asarlari qo‘yilgan. Kitob o‘ziga xos uslubda yozilgan bo‘lib, Ikkinchi jahon urushi voqealari bevosita urush ishtirokchilari tilidan bayon qilinadi. Muallif asarda inson matonatini, qahramonligini tarannum etadi.
Bugungi kunda jahonning zabardast yozuvchilari orasida o‘z o‘rniga ega S.Aleksiyevich barcha asarlariga “Orzular nidosi” degan umumiy nom bergan bo‘lib, ayni yo‘nalishdagi ijodini davom ettirmoqda.