Mashhur arab yozuvchisi Mustafo Lutfiy Manfalutiy (مصطفى لطفي المنفلوطي) XX asr Misr adabiyotining yetuk vakillaridan biridir. Uning ijodida Sharq va G‘arb adabiy an’analarining o‘ziga xos mushtarakligi aks etgan. Yuqori Misrda tug‘ilgan yozuvchi o‘sha davrda an’anaviy bo‘lgan diniy bilimlarni Qohiradagi al-Azhar universitetida oldi.
O‘sha davrning ko‘zga ko‘ringan ma’rifatchilaridan biri bo‘lgan, al-Azhar universitetining rektori Muhammad Abduning qarashlarini o‘ziga singdirgan Manfalutiy arab romantizmi janriga poydevor qo‘ydi.
U ko‘proq Sharq adabiyoti targ‘ibotchisi bo‘lsa-da, ammo G‘arb adabiyoti namunalariga ham qiziqish bilan qarar edi. Ayniqsa, frantsuz ma’rifatparvarlari asarlariga muhabbati katta edi. O‘zi g‘arb tillarini yaxshi bilmasa-da, o‘z do‘stlari yordamida ko‘pgina asarlar tarjimasini tayyorladi. Frantsuz adiblari Bernarden de Sen-Perning “Pol va Virjiniya”, E.Rostanning “Sirano de Berjerak” asarlarini tarjima qildi.
Men, birorta adib yoki olimnimi, martabali amaldor yoki mashhur jamoat arbobinimi baholashda birovlar azbaroyi sevganidan uni hukmdor darajasigacha ko‘targanini, boshqalar esa xuddi shu shaxsni iblisga chiqarib qo‘yganini va fikrlar bir-biriga to‘g‘ri kelmay, osmon bilan yercha farq qilganini ko‘rganimda, ro‘paramda buyuk davomi…
O‘tgan yozda kunlarning birida tush ko‘rdim, unda men go‘yo ulkan, mutlaqo notanish bir shaharga tushib qolibman. Men shahar ko‘chalarida yurib, unda son-sanoqsiz, bir-biriga o‘xshamaydigan, turli tillarda so‘zlashuvchi odamlarni uchratibman. Nazarimda, butun yer yuzi shu yerga jam bo‘lgan va butun olamning davomi…
Uzlatni ko‘ngling tusab, bu olamdan uzoqlashishni ixtiyor etgan ekansan, bir oz sabr qil, sen bilan vidolashib olaylik. Garchi bizning ota-onalarimiz boshqa bo‘lsa-da, garchi bizni ulkan masofa ajratib turgan bo‘lsa-da, axir biz ham sening farzandlaring emasmidik?! Seni va xalqingni ko‘rish bizlarga davomi…
Qo‘shni uyning eng yuqori xonasiga yaqindan beri o‘n to‘qqiz-yigirma yoshlardagi bir yigitcha kelib yashay boshladi. Men uni bironta oliy yoki o‘rta-maxsus bilim dargohida o‘qisa kerak, deb o‘ylagandim. Odatda men yangi qo‘shnimni uning xonasi ro‘parasidagi o‘z xonamdan ko‘rib turar edim. U davomi…