Ўз орзусидаги қизни учратганида сенатор Онесимо Санчеснинг қазоси яқинлашган – олти ою ўн бир кун умри қолган эди. Қизни  Росаль-дель-Виррей, яъни Қирол ноибининг равзаси, деб аталмиш кечалари  пинҳониӣ бозиргонларнинг шитобкор кемаларига хуфиёна бандаргоҳ бўлиб хизмат қиладиган, кундузлари уйқусираган денгиз соҳилидаги ғариб бир саҳрода, шу қадар ғарибки, инсон зотининг тақдирини саросар  ўзгартиришга ноил нозанин яшаши хаёлга ҳам келмайдиган маккор маконда учратди. Ҳатто номи ҳам қалтисроқ ҳазилга ўхшаб кетадиган бу овлоқ қишлоқ бино бўлганидан бери одамлари кўрган ягона атиргулни Лаура Фариньянинг дийдорига етган куни Онесимо Санчеснинг ўзи олиб келган.

Қишлоқ – тўрт йилда бир бор ўтадиган сенаторлик сайловолди кампаниясининг муҳим манзили. Ўша куни наҳордан Санчес шотирларининг фургонлари кўринди. Сўнг оммавий тадбирларда оломонни кўпайтириш учун атайлаб ёлланган ҳиндуларни ортган юк машиналари келди.  Соат ўн бирларга яқин чолғучилар, раққослар ва мушакбозлар  жўрлигида қулупнай рангидаги вазирлик машинасида ишончли вакиллар гуруҳи пайдо бўлди. Ўз машинасининг салқингина салонида яйраб, ястаниб ўтирган сенатор Санчес эшикни очиши билан саҳрои кабр жазирамасининг юзига урилган оловли нафасидан даҳшатга тушди. Табиий ипакдан тикилган кўйлаги мураббога белангандай бир зумда баданига ёпишди. Сенатор бехосдан ўзини ғоят қартайган, эзилган ва якка-ёлғиз ҳис қилди. У энди қирқ иккига тўлган, Геттинген дорилфунунини муҳандис-металлург мутахассислиги бўйича аъло баҳоларга тамомлаган ва мумтоз лотин муаллифлари асарларини юзакироқ бўлса-да, нимкалароқ таржимада мунтазам ўқиб-ўрганиб келади. Соҳибжамол олмон қизига уйланиб, беш  фарзанд кўрган сенатор уч ой бурун, келаётган рождество ҳайитигача бандалик қилиши айтилмагунича, оиласи бағрида бахт-иқболга кўмилиб яшаётган эди.

Сайловчилар билан учрашувга тайёргарлик ишлари ниҳоясига етгунича сенатор ўзига ажратилган уйда бир муддат дам олишга муваффақ бўлди. Тўрбеланчакка чўзилишдан аввал ўзи билан олиб келган атиргулни стакандаги сувга солиб, шифокорлар тавсия этган сули ёрмаси   билан нонушта қилди.  Қайга борса, ушбу парҳез емагини ўзи билан олиб юради:  дастурхонга  тортиладиган анъанавий жазиллаган улоқ гўшти қовурмасига тоби тоқати йўқ. Дарди бошланишини кутмай, оғриқкесар садафдорисидан бир нечтасини ютди. Электр бодкашни тўрбеланчакка яқинроқ суриб, сояроқ томонга яланг чўзилди, димоғига атиргул ифори келиб, уйқу элитар экан, ўлим ҳақида ўйламасликка уринди. Шифокорлардан бошқа ҳеч ким унинг қазоси яқинлигини билмайди. Ёш жонини суғуриб олаётган азоб-уқубатларга ёлғиз ўзи дош беришга аҳд қилган, дардини бировларга сездирмасдан яшаш истаги эса шуҳратпарастликдан кўра, камтарлик сабаб туғилган эди.

Кун қиёмдан ошиб, асл ипак матодан тикилган шим ва парча гулли кўйлакда одамлар орасида пайдо бўлганида, ҳордиқ чиқарган сенатор анча ўзига келган, оғриқкесар дорининг таъсирида тетик кўринар эди. Шундай бўлса-да, уни ич-ичидан емираётган манфур ажал шарпаси панд бермай қолмади. Минбарга чиқаётганида, уни билан қўл олишиш умидида пастда денгиздай чайқалиб турган авом кўзига балодай кўриниб кетди. Майдондаги жазиллаган тошлар устида яланг оёқларини  зўрға судраб босаётган ҳиндулар тўдасига ҳам одатдагидек ачинмади. Қўлини зарда билан кескин силкитиб, чапакбозликни тўхтатди ва нигоҳини жазирамада ларзон еб ётган денгизга қадаганича, бир маромда сўз бошлади. Кўксининг қат-қатидан ситилиб чиқиб, сукутлар билан таъкидланаётган ҳазин овози қудратли уммоннинг сокин чайқалишини эслатарди;  бироқ бот-бот  такрорланавериб ёд бўлиб кетган сўзлар унинг шуурига адолат нуқтаи назаридан эмас, авлиёсифат Рим императори Марк Аврелийнинг тўртинчи китобида битилмиш тақдири азал ҳақидаги иддаоларни рад этиш учунгина келаётгандай туюларди.

— Биз бу ерга табиатни бўйсундириш учун келдик, — деб гап бошлади Санчес  ўз ақидаларига зид равишда. —  Биз энди ўз ватанимизнинг ўгай фарзандлари бўлишни, бу ташналик ва зулмат салтанатида яратганнинг назаридан қолган етимлар бўлиб қолишни, ўз юртимизда аянчли қувғинда яшашни истамаймиз. Сеньорлар, биз энди бошқача яшаймиз, биз энди буюк ва бахтли юрт фарзандлари бўламиз!

Бу гаплар  сенаторнинг сайловолди ташвиқотига товин шиорлардан эди. У нутқ сўзлаётганида, ёрдамчилари гала-гала қоғоз қушчаларни осмонга учирмоқда эди. Гўё жон ато этилгандек кўринган қоғоз қушчалар ёғоч минбар устида бирров чарх уриб, денгиз сари муаллақ кетарди. Бу орада фургонлардан намат баргли сунъий дарахт ниҳоллари туширилиб, оломон ортидаги селитрага тўйинган  ерга қадаш бошланди. Сўнг ойнаванд деразали қизил ғиштин уйларни эслатувчи картон девор ўрнатишга киришилдики, айни  омонат манзара майдон атрофидаги ғарибона кулбаларни кўздан тўсиб қўйди.

Кулбатўсар девор тиклангунича сенатор ўз нутқини лотин тилидаги иккита узундан-узоқ иқтибос билан давом эттирди. Ёмғир ёғдирадиган машиналар, қутиларда ҳаммабоп ўйинлар, тошлоқ майдонларда сабзавот етиштириш учун “Бахт-иқбол” ер малҳами ва деразалар рахида   хуш бўй таратиб турадиган бинафшалар ваъда қилди. Хаёлидаги оламни бунёд этиш ишлари якунига етгач, бармоғи билан  ўша томонга ишора қилди:

— Сеньорлар, қаранг, биз нималарга қодирмиз! — деб хитоб қилди у. — Сиз бундай гўзал ҳаётга муносибсиз!

Авом орқасига ўгирилди ва уйлар ортида сузиб бораётган ранг-баранг қоғозлардан ясалган уммон кемасини кўрди. Кема хаёлий шаҳарчадаги энг баланд уйлардан ҳам баландроқ эди. Муттасил тузиш-бузишлар, у ёқдан — бу ёққа кўчиришлар ушбу қўлбола сунъий қишлоқни Росаль-дель-Виррейнинг ўзи каби ғариб, нурсиз-зиёсиз,  чангга ботган матоҳга айлантириб  қўйганини фақат сенаторгина пайқади.

Нельсон Фаринья ўн икки йил деганда биринчи марта сенаторнинг истиқболига чиқмади. Унинг нутқини дағал ёғочдан кўтарилган  айвондаги тўрбеланчакда ётганча, пешинги  уйқу аралаш узуқ-юлуқ эшитди. Нельсон Фаринья ушбу айвонни қачонлардир биринчи хотинини қассобларга хос абжирлик билан чопиб-бўлаклаб ташлагани каби ўз қўли билан қурган эди. Сўнгра Фарангистоннинг денгизорти музафоти — Кайенна қамоқхонасидан қочиб, ювошгина қизил тўтиқушлар юкланган кемада  занжи маъшуқаси билан бирга Росаль-дель-Виррейда пайдо бўлган. Суринам пойтахти Парамарибода топгани —  кетворган бу шаккок ҳабаш аёл унга қиз туғиб берган. Мурдасининг бўлаклари айнан ўзининг гулкарам экилган мўъжазгина  полизига ўғит бўлиб  кетган биринчи хотиннинг қисматини такрорлаш иккинчи аёлига насиб этмади. Буниси ёшини яшаб, ошини ошаб,  ўз ажали билан ўлган ва маҳаллий қабристонга голландча насаби билан кўмилган. Нельсон  Фаринья, уйимда дунёдаги энг гўзал қизни тарбиялаяпман, деб бежиз фахрланмаслигининг боиси — фарзандига онасидан қадди расо қомату ранг, отасидан эса ҳайратомуз кўзлар ўтган.

Нельсон Фаринья биринчи сайловолди кампанияси даврида Онесимо Санчес билан танишган ва сенатордан ўзини қонун пешволари  қутқусидан ҳимояловчи қалбаки гувоҳнома тўғрилаб беришни илтимос қилган эди. Сенатор илтифот билан, лекин қатъиян рад этган. Шундай бўлса-да, Нельсон Фариньянинг умиди узилмаган ва ўтган йиллар мобайнида қулай фурсат туғилиши билан йўлини топиб,  сенаторга суйкалиб келишдан қолмади. Олган жавоби эса ўша-ўша. Қароқчилар маконида тириклайин чиришга маҳкум этилган Нельсон Фаринья бу гал тўрбеланчагидан ҳатто турмади ҳам. Якунловчи қарсаклар янграгач, бошини кўтарди ва  кунградор девор оша сенатор нағмасининг тескари томонига — иморатларнинг тиргаклари, дарахтларнинг синчлари, кемани яширинча суриб бораётган шотирларга кўзи тушди. Кўтарилиб келган ғазабини туфлаш билан босди:

— Merde! C’est le Blacaman de la politique![1]

Нутқ иродидан сўнг сенатор, жоиз одатга кўра, мусиқа ва мушаклар садоси остида, ўз дарду аламларини унга тўкиб солаётган фуқаролар қуршовида кўча оралади. Санчес уларнинг арзларини камоли илтифот билан тинглар ва барчага таскин бериш йўлини топар, лекин зиммасига оғир мажбуриятлар олмас эди. Гўдаклари билан томга чиқиб олган бир аёл оломоннинг ғала-ғовури ва мушакларнинг шовқинини босиб, қичқиришга муваффақ бўлди.

— Мен сиздан оти дунё сўрамайман, сенатор, — деди у. — Аоркадо қудуғидан сув ташишимиз учун бор-йўғи биттагина эшакдан ёрдам қилинг.

Сенатор унинг қоқсуяк олти ўғлига кўз ташлади.

— Эрингизга нима бўлган? – деб сўради.

— У бахтини излаб Аруба оролига кетган эди, –  дея самимий жавоб берди аёл. –  Нуқра тишли бир келгиндини топган эмиш.

Ура қаҳ-қаҳа кўтарилди.

–  Гап йўқ, –  дея маъқуллади сенатор. – Битта эшак сиздан айлансин.

Кўп ўтмай, сенаторнинг қўлдоши аёлнинг уйига ваъда қилинган жониворни етаклаб келди. Унинг икки биқинига сайловолди ташвиқотига доир  шиор оҳори тўкилмас бўёқ билан битилган, токи, эшакни сенатор совға қилганини ҳеч ким унутмасин.

Кўча бўйлаб қисқа фурсатли намойишкорона юриши асносида  сенатор бошқа хайрли ишларни ҳам амалга оширишга  улгурди. Бир беморга қошиқдаги дорисини ичириб қўйди. Ихлоси беқиёс хаста тантанали маросим томошасидан бебаҳра қолмаслик учун каравотини уйининг бўсағасига олиб чиқиб қўйишни илтимос қилган экан. Охирги муюлишда тўрбеланчакда ётган Нельсон Фариньяга кунгурадор девор орасидан кўзи тушди ва унинг юзи заҳил тортиб, ўзини анча олдириб қўйганини сезди.

–  Ишлар қалай? – деб сўради сенатор тил учида.

Нельсон Фаринья тўрбеланчагида бир ағдарилиб олди ва  сенаторга қаҳрабо ранг маъюс кўзларини тикди.

–  Moi, vоус savez[2], –  деб жавоб берди.

Отасининг гап-сўзлари қулоғига чалинган қизи айвонга чиқди. Охори кетган одмигина  камзул кийиб, юзига офтобдан ҳимоя малҳами суртган, сочига сербарг безаклар тақиб олган қишлоқ қизи сенаторнинг кўзига бу дунёдаги тенги йўқ хурилиқо бўлиб кўринди. Юраги ҳаприқиб кетди.

–  Тавбангдан кетай! –  деди у ҳайратини яшира олмай. – Шунақаси ҳам бўлар экан-да, а!

Ўша оқшом Нельсон Фаринья қизини қўлидан келганча ясантириб, сенаторнинг ҳузурига жўнатди. Иссиқдан қуруқшаган тумшуқларини  қашиб ўтирган милтиқли соқчилар унга сенатор қабулхонасидаги ягона курсини кўрсатишди.

Қўшни хонада Росаль-дель-Виррей пешволари билан йиғилиш ўтказаётган сенатор уларни боя нутқларида тилга олмаган ҳақиқатни дангал айтиш учун чорлаган эди. Бу фаоллар ҳам саҳродаги бошқа овулларнинг оқсоқолларидан қолишмасди. Ҳар оқшом бир хил  йиғилиш ўтказиб, бир хил гапларни такрорлайвериш жонига тегиб кетган сенатор эгнидаги терга ботган кўйлагини уйқуга тортиб кетаётган хонада ари каби визиллаб турган электр бодкашнинг иссиқ эпкинида қуритишга уринарди.

–  Қоғоз қушчаларни еб бўлмаслигини биламиз, –  дерди у. – Бу бадбўй такамозорда дарахтлар кўкариб, чечаклар унадиган, қудуқларингизда эчкининг қийи  ўрнида гулмоҳи балиқлар сузадиган кун келса,  ўша кун бизнинг бу ердаги сўнгги кунимиз бўлишини сиз ҳам мен каби жуда яхши биласиз. Тўғрими?

Ҳеч ким миқ этмади. Сенатор гапирар экан, тақвимдан рангли бир суратни юлиб олди-да, қоғоз капалакка ўхшатиб буклади ва беихтиёр бодкаш эпкинига тутди. Жонсиз жонивор хона бўйлаб бир айланди-ю, қия очиқ эшикдан отилиб чиқиб кетди. Санчес гапида ишонч билан давом этаркан,  ажал унинг қадамини ўлчаб юрганини англаб турарди:

– Модомики шундай экан, сизга бор ҳақиқатни яна эслатиб  ўтиришимнинг ҳожати йўқ: қайта сайланишимдан мен эмас, сиз кўпроқ манфаатдорсиз. Чунки сиз кўникиб кетган қудуқлардаги қурт босган сув, ҳиндуларнинг бад бўйи аллақачон менинг жонимга тегиб бўлган.

Эшикдан учиб кирган қоғоз капалакка кўзи тушган  Лаура Фаринья атрофига аланглади – қўриқчилар қуролларини қучоқлаганча пинакка  кетган. Тошбосмада босилган каттакон қоғоз капалак хонада бир неча бор айланиб учди-да, қанотларини ёйди ва  деворга ёпишиб қолди. Лаура уни тирноғи билан юлиб олишга уринган эди, қўшни хонада янграган гулдурос қарсаклардан безовталанган қоровул қизни бесамар уринишдан тўхтатди.

– Узиб ололмайсан, – деди уйқу аралаш. – Капалак деворга чизилган.

Лаура яна жойига ўтирди, худди шу пайт ҳамма тарқалишга тушди. Сенатор қўлини эшик зулфига қўйганча меҳмонларни остонадан кузатар экан, даҳлиз бўшагач, Лаура Фариньяга кўзи тушди:

–Сен бу ерда нима қилиб ўтирибсан?

– C’est de la part de mon pèare[3], – дея жавоб қилди қиз.

Сенатор тушунди. Мудраётган соқчиларга, Лаура Фариньяга синовчан назар ташлаган Санчесга қизнинг ақл бовар қилмас гўзаллиги ўзининг хасталигидан ҳам устун келгандай туюлди. Ўладиган дунёдан армонда кетмасликка қарор қилди.

– Кир, – деди у.

Лаура Фаринья остонада сеҳрлангандай қотиб қолди: ҳавода минглаб қоғоз пуллар парвоналардек учиб юрарди. Сенатор бодкашни ўчирган эди, эпкиндан маҳрум бўлган пуллар полга ёйилиб тушди.

– Кўрдингми, – дея жилмайди у. – Ҳатто ахлат ҳам учиши мумкин.

Лаура худди мактаб ўқувчисига ўхшаб қимтинибгина курсига чўкди. Унинг териси нафис, таранг, қуёшда қолган ермойи каби товланиб турарди.  Навжувон биянинг ёлини эслатувчи сочлари, катта-катта кўзлари ойдан ҳам жозибалироқ. Қизнинг нигоҳини таъқибига олган сенаторнинг  кўзи сувдаги селитрадан сўлий бошлаган гулга тушди.

– Бу – атиргул, – деди у.

– Биламан, – деб жавоб берди қизарганича Лаура. – Мен бундай гулни  Риоаче шаҳрида кўрган эдим.

Сенатор атиргуллар ҳақида гапирар экан, омонат каравотга ўтириб, кўйлагининг тугмаларини еча бошлади. Чап кўксининг терисига нинада чизилган қароқчилар тамғаси – ўқ тешиб ўтган юрак сурати кўринди. Жиққа хўл кўйлагини полга ташлаб, Лаура Фариньядан этигини ечишда ёрдам сўради.

Лаура Фаринья каравот олдида тиз чўкди. Сенатор қизнинг кўйлаги боғичларини ечар экан, ундан кўзини узолмас ва айни учрашув иккаласидан қай бирига кўпроқ кулфат келтириши хусусида ўйларди.

– Сен ҳали гўдаксан, – деди у.

– Йўғ-э, – эътироз билдирди қиз. – Апрелда ўн тўққизга кираман.

Сенатор қизиқсинди:

– Қайси куни?

– Ўн биринчи апрель куни.

Сенатор енгил тортди.

– Икковимиз ҳам бир ойда туғилган эканмиз, – деди ва қўшиб қўйди: – Бу ой – ёлғизлик аломати.

Унинг гаплари этикни қандай ечишни билолмай боши қотган Лаура Фариньянинг қулоғига кирмади. Сенатор ҳам Лаура Фариньяни нима қилишини билолмай саросимада эди. Негаки,  тасодифан учрайдиган енгил-елпи аёлларнинг оғушига ўрганмаган ва кишини таҳқирловчи бундай қилиқлардан  ўзини тийиб юрарди. Вақтдан ютиш ва кўпроқ ўйлаб кўриш мақсадида Лаура Фариньянинг белидан қучди-да, ўзини каравотга ташлади. Шунда у қизнинг эгнида  кўйлагидан бошқа либоси  йўқлигини сезди. Танасидан тоғ оҳусининг анвойи бўйи таралаётган Лауранинг юраги сийнасини ёргудак бўлиб урар, баданини муздек тер босган эди.

– Бизни одамларнинг кўрарга кўзи йўқ, – деб хўрсинди сенатор.

Ҳансираётган Лаура Фаринья нимадир демоқчи бўлди-ю, лекин нафасини ростлай олмади. Сенатор таскин бермоқ умидида, уни ўзига тортди-да, ёнидан жой берди. Чироқни ўчирган эди, хонадаги атиргул нимқоронғилик оғушида қолди. Лаура ўзини тақдирнинг ихтиёрига топшириб, кўзларини итоаткорона юмди. Сенатор қизнинг баданини енгилгина силаб, секин-аста эркалашга ўтди ва бўксасига юборган қўли темирга тегиб, сесканиб кетди:

– Бунинг нима?

– Қулф, – деб жавоб берди қиз.

– Бу қандай майнавозчилик! – дея ўшқирди жон-пони чиқиб кетган сенатор ва фаҳми етиб турган бўлса-да, сўради: – Калити қани?

Лаура Фаринья енгил тортиб, хўрсинди:

– Калити отамда. Калитни олиш учун одам юбораркансиз. Юборган одамингиздан отамга, ишингизни ҳал қилиб бераман, деган ваъдали хат ҳам ёзиб жўнатаркансиз.

Сенаторнинг пешонаси тиришди.

– Даққиюнус фаранги! – дея ғазаб билан шивирлади ва ўзини қўлга олиш учун кўзларини юмди: «Унутма: сен ҳам, бошқалар ҳам – ҳамма тезда  ажал шарбатини тотгусидир, шунда оти дунёнг сабил қолиб, ном-нишонинг ўчгусидир”.

Вужудини босган титроқ ўтгунича кутиб турди ва шикаста овозда сўради:

– Билсанг, айт-чи, одамлар мен ҳақимда нималар дейишяпти?

– Борини рўй-рост айтайми?

– Борини айт, яширма.

– Майли, – деди Лаура Фаринья дадиллашиб. – Одамлар сизни ҳаммадан ёмон дейишади, чунки сиз уларга ўхшамаскансиз.

Сенатор ҳайрон бўлмади. Кўзларини юмиб, узоқ сукутга кетди ва қовоқларини очганида, ўз кўнглининг туб-тубидаги энг пинҳоний истакларидан воз кечгандек туюлди.

– Баттар бўлсин, – деди у кескин. – Ўша аблаҳ отангга айт, ишини ҳал қилиб бераман.

– Хоҳласангиз, калитни ўзим олиб келаман, – дея таклиф қилди Лаура Фаринья.

Сенатор бош ирғади:

– Қўявер, калити бошидан қолсин. Бир оз қошимда ётиб ухла. Ёлғиз қолганингда ёнингда кимдир бўлганига нима етсин.

Шунда қиз ёнбошига ўгирилди ва  атиргулга тикилиб қолди. Сенатор унинг белидан қучиб, юзини тоғ оҳусининг иси келиб турган нозиккина елкасига босди ва аламдан додлаб юборишига сал қолди. Олти ойу ўн бир кундан кейин, Лаура Фаринья сабаб шармандаси чиқиб, ҳамма ундан юз ўгирганида, худди шу алфозда, лекин Лаурасиз, танҳо ўзи, аламидан кўз ёшларини тўка-тўка якка мозор бўлишини англаб турар эди.

Русчадан Қулман Очил таржимаси.

“Жаҳон адабиёти” журнали, 2025 йил 1-сон.

[1] Падар лаънати!.. Яна сиёсатчи эмиш бу лўттивоз! (франц)

[2] Кўриб турганингиздай. (франц)

[3] Мени  отам сизга ҳадя қилдилар. (франц)