Афанасий Фет (1820-1892)

Лирик шоир Афанасий Фет ўн тўққизинчи аср рус адабиётинингнинг сермаҳсул шоирларидан бири. Унинг ою юлдузлар, рус табиатининг гўзал кўринишлари бўлмиш ўрмонларга, дарёга, кўлларга бўлган ошуфталиги чексиз. Унинг шеърларини қунт ва синчковлик билан ўқиган китобхон буни тушуниб етади, албатта.

* * *

Деразам олдида
Бир ғамгин оқ қайин,
Совуқнинг дастидан
Кийинган у қалин.

Узумнинг бошидай
Осилган шохлари,
Кўз қувнар боқишда,
Гўзал уст-бошлари.

Жимжима шафақ хуш
Ўзгартар тусини.
Кўнмасин бирор қуш,
Бузмасин ҳуснини.

* * *

Кеча ойдин, аёзли, ҳайҳот,
Қор ғирчиллар, чиқа қол сен ҳам.
Совқотмоқда шатакдаги от,
Ўз жойида турмас мустаҳкам.

Ўлтирайлик ёпиб ёпинчоқ,
Кеча ойдин, йўллар равондир.
Сен чурқ этмай, мен ҳам этмай чурқ
Йўлларимиз бош оққан ёндир.

Учқур чана қиш кечасида,
Ойдинликдир учар қор пуркаб.
Мен қалбимни очаман сенга
Ва сўзлайман битта-битталаб.

* * *

Мендан нари кетмагил зинҳор,
Мен билан қол дўстим, дўстгинам!
Мендан узоқ кетмагин зинҳор,
Сен-ла йироқ мендан ғам-алам…

Бир-бировга биздек яқинлик
Бошқаларга этмагай насиб.
Покизаю кучлик ва жонлик
Севмоқни биз билмаймиз, афсус.

Қошимда сен бўлолсанг ҳар дам.
Бошинг эгсанг гўё хору зор,
Йироқ қочар мендан ғам-алам,
Мендан нари кетмагин зинҳор!

* * *

Жим-жит кеча, юлдузли кеча…
Ой нур сочар титраб ва титраб.
Гўзалликнинг лаблари ширин,
Жим-жит кеча, юлдузли кеча.

Қизгинадир севги қувончи!
Юлдузлардир сенинг кўзларинг.
Осмонда ҳам, сувда ҳам ой бор,
Гўё қайғу ҳамда муҳаббат.

Юлдузларни севаман, дўстим!
Узоқмасман қайғудан ҳеч ҳам,
Севимлисан менга яна ҳам,
Жим-жит кечам, юлдузли кечам.

* * *

Қачонким нурафшон сочингдан ўпиб,
Қайноқ нафасимни кўксингга урсам.
Нечун сен ўзга қиз ҳақида тўлиб
Сўзлайсан висолдан бўлмасдан хурсанд?

Оқшом яқин, лекин қўрқмагин, эй қиз,
Сени ўраб олай ёмғирпўшимга
Ой туман ичида юлдузлар миж-миж,
Уларнинг биттаси ёқар ҳушимга.

Қалбимга ишонмай, майли, майлими?
Нигоҳим, ҳаяжон, сўзимни тушун,
Қайноқ бўсаларим тушун майлини,
Сен шошқин қизгина, ўзимни тушун.

* * *

Биз иков борардик хачирга миниб,
Бир текис ва қувнаб борарди хачир.
Индамай хиёбон ичра биз кириб
Борганда товланар эди нур бир-бир.

Қоронғу хиёбон ёришди нурдан,
Чироқ зулумотга айтди алвидо.
Ёндилар нур сочиб чироқлар бирдан,
Биз иков соялар қўйнида аммо.

Қўрқмангиз эй хоним! Мен борман бу чоқ
Хонимнинг қўлини олдим қўлимга.
Лабларим қўйганча узоқ ва узоқ
Бўса олдим қараб ҳисли кўнглимга.

* * *

Абадий бахтимиз ораси билсанг
Тугамас бўшлиқлар, бизгамас боғлиқ.
Қасам ичма менга, бўлмагин дилтанг,
Содиқлигинг сенинг мақтовга лойиқ.

Мен сени севаман ва эркалайман,
Сочларинг ажойиб, сочларинг қилвир.
Кўзларингда ишонч! Дейманки чиндан:
Ўзга ёр керакмас этгувчи дилгир.

Ёлғон сўз на ҳожат? Сўзлайлик бурро,
Керакмикан бизга мағрур кеккаймоқ?
Абадий бахтимиз ораси асло
Тугамас бўшлиқдир узундан-узоқ.

* * *

Қимир этмай турдим мен узоқ,
Юлдузларга тикилиб зордай.
Менинг билан юлдузлар аро,
Қандайдир бир алоқа бордай.

Ниманидир ўйладим – билмам.
Эшитилди сирли бир қўшиқ
Ва юлдузлар титради бир-бир,
Юлдузларга ошиқман, ошиқ.

* * *

Гулчамбаринг ғоят муаттар,
Унда бутун гуллар мужассам;
Кокилларинг гўзал жуда ҳам,
Гулчамбаринг ғоят муаттар.

Гулчамбаринг ғоят муаттар,
Қамаштирар кўзларни ғоят:
Севмаслигинг мумкинмас фақат,
Гулчамбаринг ғоят муаттар.

Гулчамбаринг ғоят муаттар!
Бахтга кўнгил жуда ҳам мойил,
Ёнгинамда қўшиғинг айтгил,
Гулчамбаринг ғоят муаттар.

* * *

Кўл уйқуда, қора ўрмон жим,
Сув париси чиқар бепарво.
Осмонда Ой оққушдай жим-жим,
Акси берар сувларга оро.

Балиқчилар кетди уйқуга,
Оппоқ елкан силкинмас ҳамон.
Гоҳ-гоҳ балиқ ўхшаб кўзгуга,
Ялтирайди кўл узра бу он.

Эшитилар шарпа овози,
Тун сукутин бузган сарсари.
Бузмаса ҳам булбул навоси,
Ўйнасинлар сув парилари.

БАҲОР

Самбиттоллар момиқ тус олди,
Ҳаммаёқда гул-гул самбиттол:
Яна баҳор муаттар бўлди,
Қулоч ёйди қувноқ ва хушҳол.

Оқ булутлар сузар осуда,
Ҳаммаёқда илиқлик ҳоким
Ва кўнгилга сингишиб тезда,
Элитади уйқулар муқим.

Ҳаммаёқда ранг турфа-туман,
Кўз қувонар боққанинг сайин.
Байрам қилар одамлар хурсанд,
Ҳаммаёқда хурсандлик, сайил.

Ҳаммаёқда минг-минг болалар.
Не бўлгани эмасдир равшан.
Саломлашар, йўқдир нолалар,
Ёқилгандай муборак гулхан.

Гўё ҳаёт негадир чанқоқ,
Ҳаёт тўлиқ истамасанг ҳам.
Ҳар бир юрак ичида чақноқ
Кезиб юрар кутилган кўклам.

* * *

Куз нақадар совуқдир, аммо
Мумкин қадар иссиқроқ кийин,
Қарағайлар устида гўё
Ёнғин ёнар, ўчирмоқ қийин.

Шимол тунин ёғдуси, жонон,
Ҳар қачон ҳам сенга яқинроқ.
Нур сочмоқда кўзлар нурафшон,
Улар мени истамас бироқ.

* * *

Қалб уриши, лаблар нафаси,
Булбул навоси,
Кумуш рангли сув ҳафсаласи
Жилға жилоси.

Тун ёруғи тунги шарпалар,
Узлуксиз соя;
Ўзгаришлар сеҳри қанчалар,
Пояма-поя.

Атиргулнинг ярқирашлари,
Сўзсиз имолар.
Бўсалар ва кўз ёшлари,
Тонгги иболар.

ОҲАНГ

Қандайдир товушлар янграйди,
Ёстиғим, қулоғим қошида.
Фироқдан далолат беради.
Титрайди севги-ла ошуфта.

Ой, йиллар ўтди-ку! Кўп замон
Ҳисларга берилмас эди дил…
Энди қалб дард ила андармон,
Ёзилмас ундаги дард чигил.

Менимча не бўлди? Янгради
Охирги эркалаш оҳанги.
Кўчада чанг-тўзон тўзғиди,
Арава ғириллаб ўтганди.

Фироқнинг оҳанги ошуфта,
Беҳуда ҳазилга мойил ишқ.
Ёстиғим, қулоғим қошида
Қандайдир товушлар тўлар лиқ.

ЧЎЛДАГИ ОҚШОМ

Булутлар қизариб турар осмонда.
Далалар шудрингдан эрка ва гўзал.
Сўнгги аравакаш ошиб довондан
Йўқолди чанг-тўзон кўтариб бу гал.

Ҳеч ерда кўринмас бошпана, айвон,
Олисда на бир чўғ ва на қўшиқ бор.
Ҳаммаёқ денгиздай сўнгсиз, бепоён
Жавдарзор тўлғонар куйлаб беозор.

Булутлар ортидан ой боқиб аранг,
Хирароқ нур сочар кундуз кунгидай.
Қайдадир бир қўнғиз ғинғиллар тажанг,
Ёввойи куч учди қанот силкитмай.

Экинзор далалар тилла тусларда
Сайради бедана кайфлари хушдай.
Тинглайман, шабнамлик дала-тузларда
Сайрайди қушчалар ярим товушда.

Синчков кўз алданар ним қоронғуда.
Кечқурунги салқин тушмоқда бу дам.
Ярқирар оймома, юлдузлар кўкда
Дарёдай ярқирар каҳкашон йўл ҳам.

ЖЎКА ТАГИДА

Жўка ости мақтовга лойиқ,
Жазирама етмас бу томон.
Бошим узра осилган ёйиқ
Елпиғичлар елпир ҳар замон.

Узоқларда иссиқ ва сароб,
Мудрагандай туюлар ҳаёт.
Жазирама у ерда сероб,
Чигирткалар сайрашар, ҳайҳот…

Мовийланар осмон бир пасда,
Тутун мисол кўринар осмон.
Булутлар ҳам сурилар аста,
Хаёлингда жамлангансимон.

ХОНАНДА ХОНИМГА

Қалбимни олиб кет узоқ-узоққа,
Чакалак ортида қолган фироққа.
Ушбу овоз, қайноқ кўз ёш устига
Нур сочиб муҳаббат ярар ҳуснига.

Кўринмас мавжларни оралаб ҳар он,
Хонишинг сеҳрига маст бўлмоқ осон.
Сувларнинг кумушранг мавжларида нақ
Юксакка сузаман оққушдай мутлоқ.

Узоққа таралар овозинг — оҳанг,
Гўёки тун кетиб келгандайин тонг.
Гўё қайдандир келгандай овоз
Оҳангдор бир овоз, жавоҳирдай соз.

Қалбимни олиб кет узоқ-узоққа
Чакалак ортида қолган фироққа.
Тушаман кумушранг мавжларда йўлга,
Гўёки липиллаб турган бир кўлка.

Азиз Абдураззоқ таржималари.

* * *

Бугун кўкда юлдуз кўп ёрқин,
Ҳаво ранг оловлар порлайди.
Сен  ёнимдан жимгина ўтдинг,
Нигоҳларинг мени кўрмайди.

Нега безовтасан, эй юрак,
Ҳайиққанинг сезди-ку кўксим?
Совуқ танда бу иссиқ урмоқ
Юзга берди тонгнинг нафасин.

Тун бўйи кузатдим милт-милтни,
Порлашлар ёруғроқ ва майин.
Сукунат – чўғ, жунжитар этни,
Сеҳрланар билганим сайин.

* * *

Тўлқин-тўлқин булут оқар,
Узоқларда тўзон турар.
Отлими ё пиёдами
Бари чангга ботиб борар?

Ана учар бир чавандоз,
Абжир отда, эпчил отда.
Ҳей, олисда қолган дўстим,
Мени ҳам гоҳ олгин ёдга.

* * *

Боғ нур ичра
Кеч оловда
Кўнглим ёришган – хушвақтман ҳар ҳолда.

Мана турибман,
Мана юрибман,
Гўё бир сирли хабарни кутган бўлиб ман.

Бу тонг,
Бу кўклам
Ақлинг-ку етмайди, лек, тоза, кўркам.

Бахт бутунми,
Ростми йиғларим,
Сен – менинг барака, роҳат сирларим?!

* * *

Севаман кўп нарсаларни
Юракка яқин олган,
Фақат
Гоҳ-гоҳида севаман.

Энг аввало,
Кўрфаздан ўтишни.
Шунчаки,
Эшкакнинг
Хушоҳанг маромин унутиб,
Бичирлаган кўпиклар кўпчишин,
Ортга қараб-қараб қўйишни –
Кузатишни –
Анча узоқ кетдимми,
Яна қанча қолди манзилга,
Кўринарми милтиллаган шуълалар?

Баъзан,
Кичик-кичик оролчаларда
Кўзга ташланиб қолар
Ҳаяллаган балиқчилар ёғдуси,
Менга доим яқин туюлар
Биргина афзаллик.
Қизил кўзли қуён севгандай,
Мафтункор оққушлар ҳар баҳор
Парвоз қилар бўйнини чўзиб,
Қанотларин керишиб,
Айланиб қўнишар сокин сув узра.

Жар бошида қисилиб,
Шохларини тараб, ювиб,
Йирик баргли қайин ўсмоқда,
Бу маконда
Азал-азалдан яшаб келар булбул.
У ҳар тонг куйлар,
Баъзан-баъзан тунда ҳам,
Қачонки,
Ой ҳийлакор
Кумуш нурин
Баргларга,
Тўлқинларга ёйганда,
Жим туролмас,
Куйлайверар
Баландроқ, баландроқ.

Шунда,
Ғалати фикрлар келар ақлимга:
Нимадир бу –
Ҳаётми, туш?
Бахтлиманми
Ёки бу алдов?
Жимлик,
Жимликдан жавоб йўқ.
Ненидир шивирлар
Ортда қолган майда тўлқинлар.

Йўл босилди,
Эшкаклар миқ этмас,
Тип-тиниқ осмонда
Чарақлашни бошлар юлдузлар.

* * *

Жойимдан жилмасдан мен узоқ турдим,
Олис юлдузлардан узолмадим кўз.
Мен ва юлдузлар. Ўртамизда хаёлот юрди,
Қандайдир боғлиқлик кўрсатгандай юз.

Ўйлайман. Унутаман ўйларим.
Бир сирли жўр овозларни тингладим
Ва кейин юлдузлар титрай бошлади,
Шу ондан уларни севдим – билганим.

* * *

Кутаман, оламан кўз ташлаб,
Интизор ўтириб сўқмоқда.
Келарсан, шу боғдан йўл бошлаб,
Ваъданг бор, интиқман кутмоққа.

Ўзича чивин ҳам минғиллар,
Япроқча узилар ва тушар.
Товушлар кенгаяр, улғаяр,
Тунги гуллар каби у яшнар.

Худди, торни узиб юборар
Қарағайга отилган қўнғиз,
Бўғилиб шеригин чақирар
Қизилоёқ қўнаркан шу кез.

Сокин ўрмон кўланкасида
Ухлаяпти ёш-ёш буталар.
Кўклам ҳидин тарар осуда,
Сен келаяпсан, оҳ, гўзал дилбар!

* * *

Ой ҳовуримни босар
Жазирама кундан сўнг –
Кўксимда гул барг ёзар
Омадим келгани ўнг.

Бу қандай бахтдир – севдим,
Шу гулга менман посбон.
Хурсандманки, мен сени
Бировга билдирмасман.

Кўрмайсанми, шошаман
Хира тортган ул боққа.
Ва ҳар ерда жўшаман
Бўй таратиб димоққа.

* * *

Ухламагин, кун чиқар, қара,
Келдим бир жуфт атиргул бирла.
Шабнам – кумуш кўзёшлар аро
Порлаб, ором беради нурлар.

Кўклам чоғи, чақин-чақмоқлар,
Соф ҳаво, илк япроқ, тугунлар.
Жимгина кўзёши тўкмоқда
Ёқимли бўй  таратган гуллар.

Рус тилидан Рауф Субҳон таржималари


Зиё истаган қалблар Telegram каналига марҳамат!